ادعاى واهى خونخواهى از عثمان در برابر حكومت مردمى حضرت امير ايستاد و شاميان را به جنگ با آن حضرت بسيج كرد . شورش طلحه و زبير و عايشه نيز كه تحت عنوان خونخواهى عثمان صورت گرفته بود ، بستر تبليغاتى مناسبى را براى وى فراهم ساخت كه كار او را در خام كردن افكار عمومى و بسيج نيروها عليه حكومت عراق آسان كرد . جنگ صفين : دو جبهه ، راهى جز جنگ نيافتند ؛ از اين رو به تجهيز نيرو پرداختند . معاويه بالغ بر هشتاد و پنج هزار نيرو از دمشق و اطراف آن بسيج كرد و پيش از رسيدن سپاه عراق در ناحيه « صفين » « 1 » مستقر شد و در كنار فرات اردو زد . امام عليه السلام نيز پس از آن كه مطمئن شد معاويه جز زبان زور نمىفهمد ، در خطبه‌اى مردم را به جهاد فراخواند ، امام حسن و امام حسين عليهما السلام نيز با خطابه‌هاى خود به بسيج مردم پرداختند . كوفه آماده نبرد با شام شد . امام عليه السلام به ابن عباس نامه نوشت تا مردم بصره را نيز به جهاد فراخواند . سپاه نود هزار نفرى عراق « 2 » در پنجم شوال ، سال 36 « 3 » راهى صفين شد و در برابر سپاهيان شام قرار گرفت ولى راهى به فرات نداشت . امام براى جلوگيرى از خونريزى ، تلاش‌هاى زيادى كرد ولى مؤثر نيفتاد و ناگزير از جنگ شد . سپاهيان عراق در نخستين نبرد ، شاميان را از كنار فرات راندند و خود بر آن مسلط گشتند . امام در نهايت بزرگوارى مقابله به مثل نكرد و فرمود : بگذاريد آنان هم از آب استفاده كنند . پس از آن ، ميان دو سپاه برخوردهاى پراكنده‌اى صورت گرفت . با طولانى شدن مدت اقامت دو سپاه در صفّين و پافشارى معاويه بر جنگ و نيز پايان يافتن محرّم ، امام عليه السلام فرمان حمله عمومى را صادر كرد . دو سپاه در اول صفر سال 37 به هم درآويختند . اوج

--> ( 1 ) - صفين هم وزن سكّين ، قريه‌اى ويران شده از بناهاى روم بود كه تا فرات به قدر مسافت يك تير فاصله داشت و كنار شط در مقابل صفين نزديك دو فرسخ بيشه‌اى پوشيده از نى بود كه تنها يك راه مفروش از سنگ به فرات وجود داشت كه براى برداشتن آب استفاده مىشد ( اخبارالطوال ، ص 167 ) . ( 2 ) - مروج الذهب ، ج 2 ، ص 375 . ( 3 ) - همان ، ص 374 .